Sáng 4/10, tại Hà Nội, nhiều chuyên gia, nhà khoa học, luật sư, luật gia và doanh nhân đã cùng trao đổi về hoàn thiện thể chế, phát triển kinh tế tư nhân, văn hóa thượng tôn pháp luật và trách nhiệm của giới luật tại Tọa đàm khoa học “Vai trò của Luật sư, Luật gia, Doanh nhân đối với sự nghiệp xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam trong kỷ nguyên mới”.
Tọa đàm do Viện Chính trị, Hành chính và Chính sách công phối hợp với Đoàn Luật sư TP Hà Nội và CLB Doanh nhân Họ Phan Miền Bắc và Thân hữu tổ chức, trong những ngày hướng tới Ngày truyền thống Luật sư Việt Nam 10/10 và Ngày Doanh nhân Việt Nam 13/10.
Tham dự chương trình có GS.TSKH. Phan Xuân Sơn – Viện trưởng Viện Chính trị, Hành chính và Chính sách công; ThS. Phan Hồng Thủy – Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Dân tộc và Tôn giáo, Chủ tịch CLB Doanh nhân Họ Phan Miền Bắc và Thân hữu; Luật sư Huỳnh Phương Nam – Chủ nhiệm Đoàn Luật sư TP Hà Nội; các Phó Chủ nhiệm, Ủy viên Ban Chủ nhiệm, đại diện các Ban, Hội đồng Khen thưởng – Kỷ luật; đại diện Hội đồng Họ Phan Việt Nam, gia đình cố Tiến sĩ – Luật sư Phan Văn Trường, cố Luật sư – Tiến sĩ Phan Anh cùng các chuyên gia, nhà khoa học, luật sư, luật gia và doanh nhân.
Phát biểu khai mạc, GS.TSKH. Phan Xuân Sơn đặt vấn đề từ yêu cầu tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới. Theo ông, luật sư, luật gia và doanh nhân tuy hoạt động ở những lĩnh vực khác nhau nhưng đều trực tiếp tham gia vào quá trình vận hành của đời sống pháp lý và kinh tế. Nếu doanh nhân tạo ra của cải, việc làm và động lực tăng trưởng thì luật sư, luật gia góp phần bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, thúc đẩy các quan hệ kinh tế – xã hội vận hành trong khuôn khổ pháp luật. Sự đồng hành giữa tri thức pháp lý và hoạt động sản xuất, kinh doanh vì vậy không chỉ cần thiết khi tranh chấp xảy ra mà phải hiện diện ngay từ quá trình hoạch định chiến lược, đầu tư, quản trị và tổ chức hoạt động của doanh nghiệp.
Từ thực tiễn hoạt động của Đoàn Luật sư TP Hà Nội, Luật sư Huỳnh Phương Nam – Chủ nhiệm Đoàn Luật sư TP Hà Nội – phân tích vị trí, vai trò của luật sư trong Nhà nước pháp quyền XHCN. Hoạt động luật sư không chỉ nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức mà ngày càng gắn chặt với yêu cầu bảo vệ công lý, quyền con người, quyền công dân, góp phần xây dựng môi trường pháp lý lành mạnh và tham gia vào tiến trình cải cách tư pháp. Cùng với sự phát triển của đời sống kinh tế – xã hội và quá trình hội nhập quốc tế, phạm vi hành nghề của luật sư ngày càng mở rộng, nhiều quan hệ pháp lý mới xuất hiện, đòi hỏi đội ngũ luật sư không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn, bản lĩnh, đạo đức nghề nghiệp cũng như khả năng thích ứng với công nghệ và những lĩnh vực pháp lý mới.
Ở góc độ đồng hành với doanh nghiệp, TS. Phan Văn Lâm – Tổng Biên tập Tạp chí Pháp luật và Phát triển, Hội Luật gia Việt Nam – đề cập vai trò của luật sư trong phòng ngừa rủi ro pháp lý và giải quyết tranh chấp thương mại. Theo cách tiếp cận này, sử dụng dịch vụ pháp lý không nên chỉ bắt đầu khi doanh nghiệp đã phát sinh tranh chấp. Luật sư cần tham gia từ sớm vào quá trình xây dựng chiến lược, rà soát hợp đồng, tổ chức giao dịch và quản trị rủi ro. Chi phí cho việc phòng ngừa rủi ro pháp lý vì vậy cần được nhìn nhận như một phần của chi phí quản trị doanh nghiệp, thay vì một khoản phát sinh chỉ khi có vụ việc.
Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm tại Tọa đàm là vị trí của kinh tế tư nhân trong giai đoạn phát triển mới. Trong tham luận về vị thế kinh tế tư nhân Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu, GS.TSKH. Phan Xuân Sơn dẫn số liệu cho thấy sau gần 40 năm Đổi mới, khu vực kinh tế tư nhân đóng góp khoảng 50% GDP và thu hút hơn 80% lực lượng lao động xã hội. Từ một khu vực từng chịu nhiều định kiến, kinh tế tư nhân ngày càng khẳng định vị trí là một trong những động lực quan trọng của nền kinh tế.
Tuy nhiên, quy mô không đồng nghĩa với vị thế cao trong chuỗi giá trị. Doanh nghiệp tư nhân Việt Nam vẫn chủ yếu tham gia vào những công đoạn có giá trị gia tăng chưa cao; năng lực công nghệ, quản trị, liên kết giữa doanh nghiệp trong nước với khu vực FDI và khả năng xây dựng thương hiệu quốc tế còn những hạn chế. Trong khi đó, môi trường kinh doanh quốc tế đang thay đổi nhanh chóng. Cách mạng công nghiệp 4.0, những biến động địa chính trị, xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng theo hướng “near-shoring”, “friend-shoring”, cùng các yêu cầu về Net Zero, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm xã hội đang đặt ra những tiêu chuẩn ngày càng cao đối với doanh nghiệp. Các hiệp định như CPTPP, EVFTA, RCEP mở thêm không gian thị trường nhưng đồng thời cũng tạo sức ép lớn hơn về năng lực cạnh tranh và tuân thủ. Từ thực tế này, tham luận cho rằng việc nâng vị thế kinh tế tư nhân trong chuỗi giá trị toàn cầu không thể chỉ dựa vào nỗ lực riêng lẻ của từng doanh nghiệp. Cần tiếp tục cải thiện môi trường thể chế, tạo điều kiện tiếp cận nguồn lực bình đẳng, thúc đẩy đổi mới công nghệ, hình thành những doanh nghiệp có khả năng dẫn dắt chuỗi và tăng cường liên kết thực chất giữa khu vực doanh nghiệp trong nước với khu vực FDI.
Cùng bàn về kinh tế tư nhân nhưng tiếp cận từ Nghị quyết số 68-NQ/TW, TS. Trần Nho Thìn – Viện Khoa học Chính sách và Pháp luật – dành nhiều nội dung phân tích khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa. Theo số liệu được dẫn tại tham luận, doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện chiếm khoảng 98% tổng số doanh nghiệp, đóng góp hơn 40% GDP, sử dụng khoảng 51% lực lượng lao động và mỗi năm tạo ra hơn một triệu việc làm mới. Những con số này cho thấy khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa không chỉ có ý nghĩa về kinh tế mà còn trực tiếp liên quan đến việc làm và an sinh xã hội.
Tuy nhiên, theo TS. Trần Nho Thìn, khu vực này vẫn phải đối mặt với hàng loạt điểm nghẽn về tiếp cận vốn, đất đai, công nghệ, năng lực quản trị, khả năng liên kết và sức cạnh tranh.
Từ tinh thần của Nghị quyết số 68-NQ/TW, tham luận nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng minh bạch, ổn định và khả thi; bảo đảm quyền tài sản và quyền tự do kinh doanh; chuyển mạnh từ tư duy tiền kiểm sang hậu kiểm phù hợp; mở không gian thử nghiệm đối với những mô hình kinh doanh, công nghệ mới; đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và tăng khả năng liên kết giữa doanh nghiệp trong nước với khu vực FDI.
Ở góc độ này, pháp luật không chỉ đóng vai trò thiết lập giới hạn cho hoạt động kinh doanh mà còn phải tạo ra một môi trường đủ an toàn và có khả năng dự báo để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư dài hạn.
Bên cạnh những vấn đề của hiện tại, chương trình dành một phần trang trọng nhìn lại thân thế, sự nghiệp của Tiến sĩ – Luật sư Phan Văn Trường và Luật sư – Tiến sĩ Phan Anh – những trí thức luật học đã để lại nhiều dấu ấn trong lịch sử.
ThS. Phan Hồng Thủy chia sẻ về cuộc đời, sự nghiệp của hai vị luật sư tiền bối và những bài học dành cho thế hệ hôm nay. Qua những dấu ấn để lại, hình ảnh người trí thức luật học được nhắc đến không chỉ ở tri thức chuyên môn mà còn ở tinh thần dấn thân, ý thức trách nhiệm đối với đất nước và cộng đồng.
Từ câu chuyện của những thế hệ đi trước, vấn đề thượng tôn pháp luật được nối tiếp bằng góc nhìn của doanh nhân hôm nay.
Bà Phan Hương Giang – Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Công ty ThankUni – cho rằng sự khác biệt của doanh nhân thế hệ mới không đơn thuần nằm ở tuổi tác hay khả năng sử dụng công nghệ mà trước hết nằm ở tư duy kinh doanh. “Tuân thủ pháp luật không phải là rào cản, mà là nền móng để doanh nghiệp đi xa”, bà nhấn mạnh. Theo bà Phan Hương Giang, văn hóa tuân thủ bắt đầu từ những việc rất cụ thể: thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế; bảo đảm quyền lợi người lao động; minh bạch nguồn gốc sản phẩm; quảng cáo đúng sự thật; bảo vệ dữ liệu của khách hàng. Nhưng trách nhiệm của doanh nghiệp không dừng ở việc “không vi phạm”. Trong bối cảnh các tiêu chuẩn ESG và yêu cầu phát triển bền vững ngày càng được quan tâm, trách nhiệm xã hội còn thể hiện trong cách doanh nghiệp ứng xử với người lao động, khách hàng, môi trường và cộng đồng. “Lợi nhuận từ sự gian dối chỉ là ngắn hạn, còn uy tín từ sự chính trực là tài sản lâu dài” – thông điệp từ bài tham luận nhận được sự đồng tình tại Tọa đàm.
Luật sư Phan Kế Hiền – Giám đốc Công ty Luật Bảo Tín Hà Nội – lựa chọn câu chuyện tiếp nối truyền thống khi trình bày tham luận “Luật sư trẻ họ Phan và Thân hữu – Nối nghiệp ‘Tổ nghề’ trong kỷ nguyên mới”.
Từ những giá trị trong cuộc đời và sự nghiệp của Tiến sĩ – Luật sư Phan Văn Trường, tham luận đặt vấn đề về trách nhiệm của thế hệ luật sư trẻ hôm nay: không chỉ giỏi chuyên môn mà còn phải có bản lĩnh nghề nghiệp, đạo đức, khả năng thích ứng với những thay đổi của xã hội và ý thức sử dụng tri thức pháp luật để phụng sự cộng đồng, đất nước.
Chương trình còn có phần chia sẻ của TS. Phan Tú Tùng – con trai cố Luật sư Phan Anh. Với tư cách đại diện gia đình, ông chia sẻ thêm những câu chuyện về các bậc tiền bối và những giá trị được các thế hệ trong gia đình trân trọng, gìn giữ.
Trong phần trao đổi cuối chương trình, các đại biểu tiếp tục thảo luận về hoạt động nghề luật, môi trường kinh doanh, văn hóa pháp lý và trách nhiệm xã hội của doanh nhân. Ông Phan Bùi Kỷ – Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội đồng Họ Phan Việt Nam – cũng có những chia sẻ tại Tọa đàm.
Nhìn từ những tham luận và trao đổi tại chương trình, ba chủ thể luật sư, luật gia và doanh nhân tuy có vị trí khác nhau nhưng gặp nhau ở một điểm chung: pháp luật phải thực sự đi vào đời sống và trở thành nền tảng cho sự phát triển.
Với luật sư, thượng tôn pháp luật gắn với trách nhiệm nghề nghiệp, bảo vệ công lý, quyền con người và quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức. Với doanh nhân, đó là nền tảng để xây dựng một phương thức kinh doanh minh bạch, chính trực và bền vững. Với Nhà nước, đó là yêu cầu tiếp tục hoàn thiện một hệ thống pháp luật minh bạch, ổn định, khả thi, trong đó quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh và các quyền, lợi ích hợp pháp được bảo đảm trên thực tế.
Tọa đàm khép lại sau những trao đổi cởi mở giữa giới nghiên cứu, luật sư, luật gia và cộng đồng doanh nhân. Từ những câu chuyện lịch sử về các thế hệ trí thức luật học đi trước đến những vấn đề rất hiện tại của doanh nghiệp, chuyển đổi số, chuỗi giá trị toàn cầu và văn hóa tuân thủ, chương trình cũng cho thấy một yêu cầu xuyên suốt: xây dựng Nhà nước pháp quyền không chỉ là câu chuyện của cơ quan nhà nước hay của giới luật, mà cần sự tham gia và trách nhiệm của mỗi chủ thể trong đời sống xã hội.
Luật sư Đinh Nguyên
Ban Truyền thông – Văn thể, Đoàn Luật sư Thành phố Hà Nội
